Sunday, September 12, 2021

TS Lê Viết Quốc - Deep Learning

 TTO - Từ làng quê nghèo ở Huế đến thung lũng Silicon nước Mỹ, trở thành chuyên gia hàng đầu thế giới về trí tuệ nhân tạo (AI), TS Lê Viết Quốc đang là một trong những cái tên được nhắc đến nhiều nhất của lĩnh vực công nghệ đỉnh cao này.

Là người trực tiếp tham gia những dự án công nghệ mang tính cách mạng, có thể góp phần thay đổi thế giới, sống và làm việc tại Silicon Valley (Mỹ) - nơi sôi động nhất của công nghệ thế giới - nhưng Quốc chia sẻ với Tuổi trẻ Online "lúc nào nằm mơ, tôi cũng mơ về Việt Nam".

Không chỉ ở Việt Nam, mà trên toàn thế giới, cái tên Lê Viết Quốc không còn xa lạ với giới khoa học và dư luận, nhất là những người quan tâm đến Trí tuệ nhân tạo (AI). "Tiến sĩ Lê Viết Quốc" thường xuyên xuất hiện gắn liền với những dự án nổi tiếng của Google về trí tuệ nhân tạo như Google Translate, Google Search….

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 1.

Quốc tại trụ sở của Google ở Thung lũng Silicon

Với một bảng thành tựu nghiên cứu quá dày dặn so với tuổi đời, TS Lê Viết Quốc đã được Tạp chí MIT Technology Review vinh danh là một trong 35 nhà phát minh dưới 35 tuổi xuất sắc nhất thế giới năm 2014, với phần mềm nhận dạng hình ảnh và giọng nói. Và chắc không phải quá lời khi nhiều người đánh giá anh là niềm tự hào của trí tuệ Việt ở một trong những lĩnh vực công nghệ đỉnh cao của thế giới hiện nay.

Hiện đang làm việc tại Google Brain, bộ phận nghiên cứu về công nghệ trí tuệ nhân tạo và máy học của Google, Lê Viết Quốc là một trong ba trưởng dự án của Google Brain. Nhiệm vụ của anh là quản lý 5 - 6 dự án nghiên cứu về nhận dạng giọng nói, nhận dạng hình ảnh, xử lý ngôn ngữ tự nhiên…. Trong đó, chương trình dịch thuật của Google được nhiều người biết đến nhất và đang được Lê Viết Quốc và cộng sự không ngừng nghiên cứu phát triển.

Bắt đầu nghiên cứu AI và máy học (learning machine) từ năm 2004 dưới sự dẫn dắt của một trong những chuyên gia về AI của Úc. Khi đến Đại học Stanford, Quốc đã khám phá ra chiến lược để cải thiện khả năng tự học của máy. Khi đó, các nhà khoa học về AI đã bắt đầu công bố các kết quả đầy hứa hẹn nhưng vẫn còn rất chậm chạp về một phương pháp gọi là "học sâu" (deep learning), bằng cách sử dụng hàng trăm máy tính để vận hành "các mạng thần kinh" phức tạp - các kiến trúc phần mềm có nhiệm vụ bắt chước các mạng lưới nơ-ron thần kinh - nó cho phép các máy học hỏi.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 2.

Quốc tìm ra được cách làm thế nào để tăng tốc - bằng việc xây dựng các mạng nơ-ron thần kinh mô phỏng lớn hơn 100 lần, từ đó có thể xử lý dữ liệu với độ lớn gấp hàng ngàn lần.

Cách tiếp cận của Quốc đã thu hút sự chú ý của Google, dẫn đến anh được mời tham gia đồng sáng lập dự án Google Brain năm 2011 cùng nhà nghiên cứu AI nổi tiếng khi ấy, Andrew Ng. (hiện là giám đốc nghiên cứu của hãng công nghệ tìm kiếm Baidu, Trung Quốc).

Năm 2012, kết quả nghiên cứu của Quốc và các cộng sự được công bố, khởi động cho một cuộc chạy đua quyết liệt ở Facebook, Microsoft và các công ty khác nhằm đầu tư vào nghiên cứu công nghệ "học sâu".

Quốc và cộng sự đã phát triển thành công một mô hình mạng lưới nơ-ron chuyên sâu có thể nhận ra mèo dựa trên 10 triệu hình ảnh kỹ thuật số từ Youtube, cũng như hơn 3.000 bức ảnh trong tập dữ liệu ImageNet. Đó là bước tiến đánh dấu sự thành công vượt bậc của Lê Viết Quốc trong lĩnh vực AI.

Sau đó, Quốc tham gia xây dựng các hệ thống Google nhận dạng tiếng nói trên điện thoại Android, và tự động đánh dấu (tag) ảnh của bạn trên web. Cả hai kỹ thuật đều được hỗ trợ từ công nghệ học sâu.

Rời Đại học Stanford năm 2013, Quốc chính thức gia nhập Google với tư cách là một nhà nghiên cứu trụ cột tại Google Brain. Anh sớm đạt được những đột phá mới trong lĩnh vực dịch máy, trước khi đề xuất và hoàn thiện trình tự chuỗi cùng các nhà nghiên cứu khác ở Google.

Năm 2016, dựa trên những thành công trong nghiên cứu của Quốc, Google đã công bố hệ thống dịch máy (Neural Machine Translation System), sử dụng AI để tạo ra các bản dịch tốt hơn. Đầu năm nay, Google đã ra mắt AutoML Vision cũng dựa trên những nguyên lý mà Lê Viết Quốc đặt nền móng.

Dưới sự dẫn dắt của Lê Viết Quốc, các nhà nghiên cứu của Google Brain đã mang đến cho người dùng một tiện ích nhận diện giọng nói, dịch thuật mà có lẽ chỉ vài năm trước, chúng ta không thể hình dung được, đó là Google Translate. Sản phẩm này vẫn đang được Lê Viết Quốc và cộng sự tiếp tục hoàn thiện.

Đầu năm 2017, Lê Viết Quốc nhận lời tham gia Hội đồng Tín thác Đại học Fulbright Việt Nam, với mong muốn đóng góp để Việt Nam sẽ có trường đại học đẳng cấp quốc tế.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 3.

Mới gặp, nhà khoa học danh tiếng đứng sau những dự án khuấy động thế giới AI của Google vẫn bị nhầm tưởng là một sinh viên ĐH với vẻ ngoài giản dị quần jeans, giày thể thao và vẻ trầm tĩnh có thể gây e ngại cho những người lần đầu tiếp xúc.

Nhưng khi đã nói về những dự án nghiên cứu, về sự hấp dẫn của AI, Quốc trở thành một con người hoàn toàn khác, đầy cảm hứng và có thể truyền nguồn cảm hứng tích cực đó cho người đối thoại.

Và hơn hết, có thể cảm nhận được tình yêu đất nước và ước mong cùng với việc thay đổi thế giới, thì cũng phải nỗ lực mang đến sự thay đổi, phát triển cho chính quê hương, đất nước mình của Quốc.

Là một người khá kiệm lời và ngại nói về mình, luôn từ chối trả lời phỏng vấn báo chí, nên Tuổi trẻ Online đã phải mất gần hai năm thuyết phục để có được cuộc trò chuyện với Lê Viết Quốc, nhân dịp chuyến về Việt Nam ngắn ngày của anh.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 4.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 5.

TS. Lê Viết Quốc: Ồ không, công việc ở Google của Quốc khá là thoải mái, không phải quá căng thẳng.

Hàng ngày 9 -10 giờ sáng mới cần đến nơi làm việc và công việc phần lớn là lập trình, thảo luận với các thành viên trong nhóm, chủ yếu chuyên về kỹ thuật.

Quốc thường rời nơi làm việc vào 7 giờ tối. Những ngày gần deadline thì có thể làm việc tới đêm. Cuối tuần là thời gian dành cho gia đình, bạn bè và đọc sách.

Môi trường làm việc tự do sáng tạo của Google thì đã được biết đến nhiều, nhưng khi làm người trong cuộc thật sự thì càng cảm nhận được điều này: không bị bó buộc, không có những áp lực.

Nhóm của Quốc có khoảng 25 người. Điều thú vị nhất là được làm thứ mình thích trong một môi trường tự do không hạn chế, không phải chịu những áp lực từ cấp trên.

Đặc điểm ở Google là mọi thứ xuất phát từ cá nhân, từ vị trí thấp nhất chứ không phải bị ấn định từ trên dội xuống. Môi trường làm việc và tất nhiên tiền bạc không phải lo (cười). Tất cả tạo cho chúng tôi cảm hứng làm việc và chúng tôi có trách nhiệm đóng góp lớn nhất chính là sự sáng tạo.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 6.

Giá trị vật chất là rất quan trọng, đừng nghĩ đó là vấn đề tầm thường. Là một nhà khoa học lúc nào cũng lo lắng về tiền bạc thì làm sao làm việc và sáng tạo được. Vật chất không phải là một vấn đề tầm thường.

Nhưng đồng thời, đối với đa phần các nhà khoa học, qua một ngưỡng nào đó, nhà khoa học sẽ không còn quan tâm đến vật chất nữa. Những yếu tố mà nhà khoa học quan tâm và cần hơn để nghiên cứu khoa học là phải có đồng nghiệp giỏi, môi trường làm việc phù hợp.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 7.

Lê Viết Quốc cùng các đồng nghiệp trong nhóm nghiên cứu về xe tự lái hợp tác giữa Google Brain và Waymo

Hiện nay trên thế giới, xu hướng trong nghiên cứu khoa học là không chỉ một mình mình làm, mà thường là hình thành các nhóm cùng nghiên cứu. Vì vậy, việc có môi trường làm việc, có những người cùng chí hướng rất quan trọng. Đây là trải nghiệm thực tế của Quốc, khi Quốc đến Stanford cũng mất 4-5 năm mới có thành công.

Nghiên cứu khoa học phải dài hơi, vì nghiên cứu đa phần là thất bại. Phải đầu tư kiên trì, đầu tư tầm nhìn dài hạn, không thể đòi hỏi nhà khoa học ngay lập tức phải có kết quả, ngày nào cũng phải "đẻ trứng vàng".

Đa phần các nghiên cứu khoa học là thất bại nhưng vì sao vẫn phải đầu tư cho nghiên cứu khoa học, vì chỉ cần 1% các dự án nghiên cứu thành công cũng sẽ thay đổi được tất cả.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 8.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 9.

Quốc tham gia Hội đồng Tín thác của ĐH Fulbright Việt Nam (FUV) có nhiều lý do.

Lý do đầu tiên là có rất nhiều tình yêu cho đất nước Việt Nam. Là người Việt Nam, ra nước ngoài đã 16-17 năm những mơ ước lúc nào cũng hướng về Việt Nam thôi, cứ nằm mơ là lại mơ về những gì ở Việt Nam, chứ không mơ về Mỹ đâu (cười), Quốc nghĩ nhiều đến thời thơ ấu ở Việt Nam, đến quê hương.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 10.

Mỗi lần về Việt Nam thấy đất nước mình phát triển thì vừa vui mừng vừa vẫn luôn khao khát đóng góp cho Việt Nam. Quốc luôn muốn về tham gia đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam bằng một cách nào đó.

Lý do thứ hai vì FUV rất thú vị và Quốc rất ấn tượng với những người làm việc ở FUV như chị Đàm Bích Thủy và các thành viên trong Hội đồng của trường, ấn tượng với tham vọng của mọi người là cam kết đóng góp cho sự thay đổi của Việt Nam.

Lý do thứ ba, Quốc suy nghĩ rằng Việt Nam muốn phát triển, thành công thì cần phải có trường ĐH tốt. Có thể cần phải làm nhiều thứ nhưng trước hết phải có những trường ĐH tốt để đào tạo ra những người giỏi, họ sẽ làm thay đổi đất nước.

Quốc hi vọng FUV đóng góp được điều đó nên Quốc muốn tham gia để đóng góp cho giáo dục và thế hệ trẻ ở Việt Nam.

Ngoài ra, Quốc vẫn có thể trao đổi với mọi người hàng ngày nhờ công nghệ hiện nay đã xóa đi những khoảng cách về địa lý, không gian.

Có nhiều cách để cống hiến cho đất nước. Và làm việc, đóng góp cho FUV là cách mà Quốc lựa chọn.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 11.

Mảng kỹ thuật và công nghệ, nhất là khoa học máy tính và AI là trọng điểm Quốc đang thảo luận với FUV. Xác định là trọng điểm nhưng sẽ thực hiện như thế nào cho phù hợp với thực tế Việt Nam, Việt Nam đang cần những gì… là bước tiếp theo chúng tôi đang suy nghĩ để lên kế hoạch.

Xu hướng của thế giới đang chuyển dần thiên về dữ liệu, trong chương trình đào tạo của nhiều trường ĐH trên thế giới cũng đang thay đổi cơ cấu chương trình đào tạo của mình trong ngành Khoa học máy tính, chuyên sâu hơn về dữ liệu lớn, về AI, về máy học. Đây là cơ hội lớn cho FUV để áp dụng, có thể bỏ qua những môn học truyền thống.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 12.

FUV là một trường ĐH mới, chúng tôi đã thảo luận nhiều để đi đến thống nhất, chắc chắn sẽ có ngành khoa học máy tính tại Fulbright Việt Nam. Định hướng đầu tiên là tập trung vào Khoa học máy tính thiên về dữ liệu (Data - Driven).

Phương pháp đào tạo được định hướng chuyển qua giảng dạy bằng dự án nghiên cứu, thay vì dạy theo phương pháp truyền thống giảng viên giảng bài, SV ngồi nghe và ghi chép lại.

Chúng tôi sẽ đưa những bài tập để SV giải quyết, qua đó học và nghiên cứu. Bắt đầu bằng chính những vấn đề từ thực tiễn của Việt Nam chứ không dạy bằng lý thuyết. Vấn đề càng thực tiễn càng tốt. Mà một cái hay của Việt Nam là đang có quá nhiều vấn đề cần giải quyết (cười).

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 13.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 14.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 15.

Phải nói là Quốc rất ấn tượng với sinh viên Việt Nam và chất lượng tuyển sinh tại FUV. Trò chuyện với sinh viên năm thứ nhất của FUV, Quốc thấy bất ngờ vì không nghĩ là học sinh trung học phổ thông bây giờ có khả năng như thế, khả năng tiếng Anh của các bạn quá tốt, khả năng trình bày tốt, tư duy phản biện, sự tự tin…. Các bạn ấy có điểm xuất phát tốt hơn nhiều so với thế hệ của Quốc trước đây.

Lực lượng lao động trên thế giới và Việt Nam đều đang thay đổi vì công nghệ phát triển rất nhanh. Một người được đào tạo chỉ sau 5 năm là phải học lại để làm mới mình.

Nếu như chỉ dạy theo kiểu nén kiến thức cho sinh viên thì các bạn sẽ không biết tiếp tục tự học và làm mới mình như thế nào, không biết học chủ động tự tìm tòi, học cách giải quyết vấn đề.

Từ trải nghiệm của ban thân, Quốc có suy nghĩ như thế này: Kiến thức học ĐH có thể quên gần hết, chỉ cần nhớ một số kiến thức nền tảng cơ bản và các kỹ năng, trong đó kỹ năng tự học, tự tìm hiểu rất quan trọng.

Nhưng không có nghĩa là bạn có thể bỏ qua những bước trang bị kiến thức cơ bản (cười). Chỉ có điều, đừng bó buộc mình trong những kiến thức thu nhận được trong các lớp học truyền thống, trong những gì thầy dạy…

Chỉ ví dụ như về AI, nếu các bạn muốn tìm hiểu thì có rất rất nhiều thông tin, tài liệu sẵn có trên mạng để bạn tự tìm hiểu, tự học.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 16.

Để làm khoa học, phải có tố chất để làm nghiên cứu. Từ bản thân, Quốc thấy trước hết phải thích ngành mình làm việc, chọn ngành mình thích.

Còn cụ thể đối với lĩnh vực AI, những năm gần đây không chỉ là một lĩnh vực hàn lâm mà chuyển sang thực tiễn nhiều hơn. Mà đã thực tiễn thì phải tương tác với dữ liệu thực, đòi hỏi phải có kỹ năng lập trình và tương tác tốt.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 17.

Một sai lầm trong suy nghĩ ở Việt Nam là muốn thành công trong khoa học là phải giỏi toán. Cần phải biết về toán khi làm thống kê như một kỹ năng cơ bản. Nhưng không cần phải siêu về toán.

Quốc nghĩ làm khoa học quan trọng nhất là trực giác. Có những người không giỏi toán nhưng trực giác họ tốt, nhìn vào kết quả nghiên cứu để đưa ra những phán đoán, thay đổi phương hướng nghiên cứu như thế nào để mang lại kết quả phụ thuộc rất nhiều vào trực giác.

Trực giác sẽ càng trở nên nhạy bén qua quá trình rèn luyện là chủ yếu. Muốn thành công trong một lĩnh vực nào, bạn cũng cần ít nhất 10.000 giờ làm việc, rèn luyện trong lĩnh vực đó.

Một nghệ sĩ violin hay một nhà khoa học nghiên cứu về AI cũng đều như vậy, cần bỏ ra rất nhiều giờ để tìm hiểu, nghiên cứu, làm việc liên tục.

Ban đầu Quốc cũng chưa biết gì nhiều về AI. Khi bắt đầu làm thực tập sinh cho ông thầy bên Úc, từ chỗ thầy hướng dẫn mình làm đến dần dần mình phát triển tư duy và bằng trực giác để từng bước mình sẽ thực sự bước vào lĩnh vực đó.

Nghiên cứu về AI là một bước ngoặt bất ngờ đối với cuộc đời Quốc, vì từ nhỏ không nghĩ mình là một người làm sáng tạo. Nhưng sau khi yêu thích, lựa chọn AI và có một quá trình trui rèn, cảm thấy mình sáng tạo hơn.

Bây giờ mọi người biết đến Quốc về khả năng sáng tạo nhiều hơn là khả năng kỹ thuật. Thú thật điều này cũng rất là bất ngờ với chính bản thân mình.

Theo đánh giá của Quốc, SV Việt Nam rất có tiềm năng đối với ngành khoa học máy tính nói chung và AI nói riêng vì hai lý do: Thứ nhất, SV Việt Nam rất giỏi, khả năng lập trình tốt. Thứ hai, chương trình THPT của Việt Nam dạy khá tốt về toán và khoa học cơ bản. Để thành công trong AI thì đó là hai yếu tốt nền tảng.

Với các bạn trẻ quan tâm đến AI, Quốc có lời khuyên hãy tìm hiểu về AI, biết kỹ về AI và nếu thực sự thích, nên bắt đầu bằng những dự án nhỏ. Chỉ cần bắt đầu từ việc nhỏ, đừng tìm việc quá khó. Bắt đầu bằng cái quá khó, quá lớn, khả năng thành công thấp thì lại nản. Nghiên cứu về AI bằng cách tự tìm hiểu, tự làm dự án nhỏ là hướng đi nên lựa chọn.

Và đừng nản chí sớm (cười), những dự án đầu tiên của Quốc cũng không thành công cho lắm, phải trải qua nhiều dự án mới dần dần đạt đến thành công.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 18.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 19.

Đó cũng chính là một kinh nghiệm mà Quốc rất muốn chia sẻ với các bạn trẻ, trong nghiên cứu khoa học nói riêng và trong công việc, cuộc sống nói chung. Đó là các bạn hãy tìm hiểu thật nhiều, đừng ngại việc tìm hiểu. Nếu chưa thật sự thích thì nên tìm hiểu thêm để tìm ra được cái mà mình thực sự đam mê.

Quốc muốn nhấn mạnh là khi mình trẻ thì đừng ngại ngần.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 20.

Quốc có thể chia sẻ một trải nghiệm của chính bản thân. Năm 2004, khi đang học ĐH tại Trường ĐH quốc gia Úc, Quốc bắt đầu tìm hiểu về AI, thấy lĩnh vực này rất thú vị và muốn đi sâu hơn nhưng đây là lĩnh vực còn rất mới. Quốc quyết định gửi một bức email cho một chuyên gia hàng đầu về AI tại Úc. Lúc gửi Quốc không nghĩ sẽ được trả lời. Nhưng Quốc đã nhận được email trả lời của ông chỉ trong vòng một giờ sau đó, trong đó ông hẹn gặp để nói chuyện trực tiếp.

Sau cuộc gặp gỡ, Quốc được vị GS đó giao việc, cho tham gia vào nhóm nghiên cứu AI của GS. Đó là bức email đã thay đổi cuộc đời Quốc.

Vì vậy Quốc có một lời khuyên với các bạn trẻ, nếu thích cái gì, đừng ngần ngại. Bạn có thể gửi đi những bức email đến những người mà bạn muốn hỏi ý kiến, trao đổi mà đừng băn khoăn về chuyện liệu có được hồi đáp hay không. Chỉ cần 1/10 email được trả lời là bạn đã có thể giải quyết vấn đề của mình.

"Nếu người được hỏi cảm nhận được thành ý của mình sẽ trao cho mình cơ hội". Đó là bài học Quốc đã rút ra cho bản thân. Và khi có cơ hội rồi, hãy làm việc chăm chỉ.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 21.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 22.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 23.

Mặc dù ngành AI có lịch sử lâu năm rồi nhưng AI có những bước phát triển mạnh mẽ nhất kể từ năm 2011 và 2012 cho đến nay nhờ một ngành mũi nhọn còn gọi là deep learning (học sâu).

Nhưng trong đó phát triển mạnh nhất liên quan đến nhận diện hình ảnh, nhận diện giọng nói, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và trí tuệ nhân tạo trong trò chơi điện tử (game playing).

Từ năm 2012 đến nay, nhiều chuyên gia đầu ngành đánh giá là deep learning sẽ phát triển chậm lại, nhưng thực tế ngược lại. Một trong những lý do chính là tốc độ xử lý của máy tính vẫn tiếp tục phát triển mạnh, và càng ngày càng có nhiều người tham gia nghiên cứu. Quốc dự đoán là deep learning vẫn tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong vài năm tới.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 24.

Hiện tại thì các công ty tìm được nhiều ứng dụng tốt cho AI và deep learning là các công ty internet nhu Google, Facebook. Nhưng vài năm tới thì Quốc nghĩ AI và deep learning sẽ lan tỏa ra các ngành khác như giao thông, y tế, giáo dục....

Dự báo trong vòng 5- 10 năm tới, công nghệ từ AI sẽ rất phát triển dữ dội, bao trùm mọi lĩnh vực của cuộc sống.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 25.

Tôi nghĩ AI va Deep Learning hiện tại không đến mức nguy hiểm như nhiều người thường thấy qua những bộ phim.

Thực tế đối với nhiều chuyên gia hiểu biết về ngành thì AI và deep learning hiện nay như một công cụ lập trình thì đúng hơn. Ngày xưa người ta lập trình bằng những quy luật phức tạp, thì bây giờ người ta lập trình bằng cách cho dữ liệu đầu vào và đầu ra.

Với cách nhìn này thì AI và deep learning thật sự nguy hiểm khi con người dùng công nghệ vào mục đích nguy hiểm. Điều này không khác gì với những phát minh trước đây của loài người như lửa, hay điện.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 26.

Quốc nghĩ điều này có phần đúng.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 27.

Ở Việt Nam có rất nhiều vấn đề nan giải có thể giải quyết bằng AI và deep learning. Sinh viên Việt Nam cũng có nền tảng toán và lập trình tốt. Các công ty Việt Nam đã bắt đầu có những ứng dụng AI hay.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 28.

Theo thiển ý của Quốc thì vấn đề chính của Việt Nam là hạ tầng dữ liệu và tính toán của Việt Nam còn hạn chế.

Vấn đề khác cũng không kém phần quan trọng là đội ngũ nhân lực công nghệ về trí tuệ nhân tạo thì vẫn còn ở dạng tiềm năng.

Về nghiên cứu đỉnh cao trong AI thì Quốc vẫn chưa thấy nhiều báo cáo khoa học bắt nguồn từ Việt Nam.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 29.
TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 30.

Quốc đồng ý với nhận định này. Là cơ hội cho Việt Nam dựa trên các lý do: Các bạn trẻ Việt Nam có khả năng về toán và tin học. Khi ra nước ngoài, học ĐH và làm việc tốt, cho thấy chúng ta có tiềm lực về con người. Việt Nam khá cởi mở, thị trường mở, nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt có mong muốn khát vọng phát triển ra thế giới.

AI và máy học có thể coi là một cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam phát triển ra thế giới nhanh hơn. Muốn thành công trong các dự án nghiên cứu về AI cần nhiều yếu tố, trong đó phải tìm được lối ra.

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 31.

Từ trái qua phải: Lê Viết Quốc, Adam Coates (giám đốc nghiên cứu AI của Tập đoàn Công nghệ Baidu), Ian Goodfellow (chuyên gia nghiên cứu AI của Google Brain), Sven Strohband (chuyên gia hàng đầu về AI, giám đốc công nghệ của Khosla Ventures), tỷ phú Bill Gates, Scott Phoenix (chuyên gia hàng đầu thế giới về AI), Chris Manning (giám đốc Phòng thí nghiệm Trí tuệ nhân tạo của Stanford) và Richard Socher (trưởng nhóm nghiên cứu AI của Salesforce)

Ngành AI là cơ hội cho Việt Nam, những chúng ta cũng phải vừa hưng phấn vừa phải thực tế. AI mang lại cơ hội cho Việt Nam nhưng không nhiều, vì Việt Nam đang phải đối mặt với thực tế là những thách thực về hạ tầng và nhân lực chưa có nhiều. Hạ tầng có thể phát triển nhanh.

Nhưng thách thức về con người khó và cần nhiều thời gian hơn. Đó là một trong những lý do mà Quốc muốn làm việc với FUV để thay đổi điều này. Quốc nghĩ đến việc hợp tác với FUV để phát triển đội ngũ nhân lực cho lĩnh vực AI ở Việt Nam.

Mặt khác, người Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài có uy tín trong giới khoa học quốc tế khá lớn, phần lớn đều hi vọng trở về Việt Nam giúp đất nước bằng cách nào đó.

Quốc và các nhà khoa học ở nước ngoài vừa qua đã về và được kết nối gặp gỡ một số doanh nghiệp. Một số công ty lớn của Việt Nam sẵn sàng đầu tư cho phát triển, có tầm nhìn tốt. Một số nghiên cứu đang được triển khai có tiềm năng.

Việt Nam cần tranh thủ được đối tượng là các nhà khoa học người Việt đang làm việc ở nước ngoài. Và không chỉ thu hút sự đóng góp bằng cách phải về hẳn trong nước làm việc. Cần tạo ra nhiều con đường để các nhà khoa học lựa chọn con đường, phương thức cống hiến cho đất nước, đóng góp cả bằng sự tư vấn, định hướng….

TS Lê Viết Quốc: Lúc nào cũng mơ về Việt Nam - Ảnh 32.

Quốc chưa có dự định gì ngoài làm việc với FUV. Công việc của tôi ở Google cũng thực sự rất bận rộn rồi.

Về Việt Nam, Quốc đánh giá cao năng lượng trong con người Việt Nam, mọi người luôn có nhiều năng lượng và cũng bất ngờ vì thấy giới lãnh đạo mới tiếp thu, lắng nghe.

Nhưng Việt Nam vẫn đang đứng trước thách thức: Muốn thay đổi không đơn giản, vào thay đổi cái gì trước. Sức ì bao nhiều năm rồi thay đổi sẽ không dễ dàng gì, thay đổi cái gì trước, con gà hay quả trứng? Hi vọng với mô hình FUV khác truyền thống, như một start up, có thể định hướng ngay từ đầu, không có sức ì thì sẽ có sự thay đổi nhanh hơn. Vì thế Quốc hào hứng với một mô hình mới như FUV.


 
THANH HÀ
 
KIỀU NHI & TƯỜNG VY
 
BẢO SUZU

Saturday, September 4, 2021

Thầy giáo đưa 400 học sinh vào trường danh tiếng nhất nước Mỹ

 Cuộc đời huyền thoại của thầy giáo Jaime Escalante đã được dựng thành phim bộ phim "Stand and Deliver" năm 1988, gây tiếng vang khắp thế giới.

Sinh năm 1930, sau khi tốt nghiệp đại học, Jaime Escalante làm giáo viên dạy Toán tại một trường địa phương ở Bolivia. Năm 34 tuổi, ông đến Los Angeles, Mỹ, nhưng không xin được việc bởi không biết tiếng Anh. Mỹ cũng không công nhận chứng chỉ giáo viên của Bolivia.

Jaime Escalante bắt đầu đi học tiếng Anh trong lúc làm việc bán thời gian như rửa bát, sửa chữa máy tính... để theo học Đại học California. Mất 10 năm mới có được chứng chỉ giáo viên, Jaime Escalante đến nhiều trường xin phỏng vấn nhưng đều bị từ chối. Cuối cùng, ở tuổi 44, ông trở thành giáo viên dạy Toán tại trường trung học Garfield High, một trong những trường thiếu thốn nhất ở Los Angeles, California.

Vừa bước vào lớp, bao nhiêu hy vọng sau 10 năm được tiếp tục đứng trên bục giảng của Jaime Escalante hoàn toàn sụp đổ. Bàn ghế, cửa sổ xộc xệch, học sinh ăn mặc kỳ quái, hét lớn: "Chúng tôi không muốn học Toán, chỉ muốn học giáo dục giới tính". Nhiều học sinh còn thách thức: "Biến đi, thầy không được chào đón ở đây".

Sau khi tìm hiểu, Jaime Escalante biết học sinh trong lớp đều xuất thân từ những gia đình nghèo khó, chỉ thích đánh nhau và quậy phá. Lúc đó, ông nhận ra lý do mà nhiều giáo viên trong trường thà nghỉ việc còn hơn là phải dạy lớp này.

Jaime Escalante lúc đầu cũng chỉ hy vọng thời gian nhanh trôi để kết thúc lớp học sinh cá biệt này, nhưng dần nhận ra những đứa trẻ không xấu như ông tưởng. Gia đình chúng có hoàn cảnh đặc biệt nên không dạy dỗ cẩn thận. Sự buông bỏ của nhà trường và sự thờ ơ của phụ huynh đã khiến trẻ cảm thấy bất an, thích làm loạn để gây sự chú ý, lâu dần trở thành thói quen xấu.

"Nếu bạn giáo dục con mình như một kẻ thất bại, tương lai chắc chắn chúng sẽ thành kẻ thất bại. Nếu bạn giáo dục chúng như một người chiến thắng, tương lai trẻ sẽ trở thành người thành công", Jaime Escalante từng nói.

Jaime Escalante được đánh giá là một trong những giáo viên huyền thoại của Mỹ. Ảnh: journalnegroed.org

Jaime Escalante được đánh giá là một trong những giáo viên huyền thoại của Mỹ. Ảnh: journalnegroed.org

Người thầy sau đó quyết định không thể chỉ ngồi nhìn mà phải đưa những đứa trẻ đi đúng đường. Việc đầu tiên ông làm là tìm hiểu tâm lý học sinh trong lớp. Bởi học sinh đều có lòng tự trọng mạnh mẽ và mong muốn được công nhận, nên Jaime Escalante chuyển dạy học từ thụ động sang chủ động. Ông dán nhiều khẩu hiệu cổ vũ trong lớp và ảnh của những ngôi sao thể thao trên tường. Trước khi vào lớp, ông khuyến khích học sinh khởi động và nhảy múa như một đội cổ vũ bóng bầu dục khiến tinh thần phấn chấn.

Để thu hút học sinh nghe giảng, Jaime Escalante hiểu rằng những phương pháp dạy nghiêm túc sẽ không có tác dụng. Nhằm thu hẹp khoảng cách với học sinh, ông đã dạy theo cách mà chúng thích, ví dụ xưng hô như một ông trùm xã hội đen với những học sinh thích bạo lực. Ông ví trục x và trục y như một võ đài nơi mọi người sẽ đấm đá với nhau, và cứ thế những phương trình, công thức được ông truyền tải theo một cách hài hước nhất có thể.

Đôi khi để kích hoạt không khí lớp học, Jaime Escalante còn hóa trang cosplay, chơi các trò tương tác hay đội những chiếc mũ hài hước nhiều màu sắc để kể những chuyện cười mà ông tích lũy lâu nay. Mục đích chính của ông là để học sinh nghe và chú ý tới mình.

Có lần ông mặc đồng phục đầu bếp và cầm một con dao làm bếp vào lớp học. Bên dưới học sinh ngồi im thin thít, mọi con mắt đều nhìn chằm chằm vào người thầy. Lúc này, Jaime Escalante lấy ra một quả táo. Thực ra ông muốn giải thích phép chia toán học theo cách này. Từ đó, mỗi tiết học toán của ông đều khiến cho học sinh cảm thấy thoải mái và hứng thú hơn.

Dù hóm hỉnh, hài hước, Jaime Escalante cũng yêu cầu học sinh phải tuân thủ các quy tắc trong lớp. Nếu học sinh đến muộn hoặc gây rối trật tự, ông cũng có những hình phạt tương xứng. "Là giáo viên phải luôn tâm huyết, học sinh sẽ thấy được nhiệt huyết của mình, như vậy mới đủ điều kiện để đánh thức lòng ham học hỏi chúng", Jaime Escalante nói.

Dần dần, khi hòa nhập được với học sinh, Jaime Escalante nghe được lời tâm sự: "Ở đây chưa ai trúng tuyển đại học. Nhà nghèo, trường tồi, không còn hy vọng gì nữa. Thầy ơi xin đừng lãng phí nỗ lực của mình". Tuy nhiên, Jaime Escalante khẳng định: "Nếu em không thể nhìn thấy hy vọng, hãy để tôi trao nó cho em, bởi vì tôi là một giáo viên".

Jaime Escalante bên những học sinh đầu tiên đã vào được những tường danh tiếng của Mỹ. Ảnh: journalnegroed.org

Jaime Escalante bên những học sinh đầu tiên đã vào được những tường danh tiếng của Mỹ. Ảnh: journalnegroed.org

Để hiện thực hóa ước mơ, Jaime Escalante khuyến khích học sinh học theo chương trình AP, cuộc thi dành riêng cho học sinh THPT lớp 11 và 12. Những học sinh theo học chương trình và đạt điểm số cao trong kỳ thi này sẽ dùng kết quả để chứng minh với hội đồng xét tuyển mình có đủ khả năng học thuật cho chương trình đại học và cao học. Ở Mỹ thời điểm đó, chỉ có 2 trường mở khóa học AP, cũng thường chỉ dành cho con nhà khá giả ở các trường tư thục.

Jaime Escalante quyết định tự mình mở lớp học bồi dưỡng. Tuy nhiên, đề xuất này đã vấp phải nhiều ý kiến phản đối. Giáo viên trong trường nói rằng đây đều là những học sinh kém, không thể thay đổi, còn phụ huynh cho rằng học Toán chẳng để làm gì, bọn trẻ nên ra ngoài kiếm tiền càng sớm càng tốt.

Tuy vậy, Jaime Escalante vẫn không bỏ cuộc. Ông khẳng định, không bao giờ được nghĩ học sinh không thể tiếp thu, chỉ cần có nhiệt huyết và phương pháp đúng đắn, giáo viên hoàn toàn có thể biến những học trò ngỗ nghịch nhất thành cần cù, hiếu học.

Ông đã dành cả thứ bảy, chủ nhật để bồi dưỡng cho học sinh muốn học AP. Những buổi đầu với học sinh vốn có nền tảng kém, Jaime cảm thấy rất vất vả, phải giảng đi giảng lại nhiều lần. Để tăng tính kỷ luật và sự quyết tâm, ông quy định học sinh đến trường sớm một tiếng và ra về muộn 2 tiếng vào các ngày trong tuần. Các lớp học cũng phải tiếp tục vào cuối tuần và ngày nghỉ.

"Nếu không liên tục cố gắng thì chẳng có thiên tài nào cả", Jaime thường nhắc nhở học sinh. Ông cũng nói học sinh chỉ cần mang theo một thứ duy nhất mỗi ngày, đó là khát vọng thành công. Và nhiệm vụ của ông là khơi dậy khát vọng đó. Cuối cùng điều kỳ diệu đã xảy ra. Một năm sau, tất cả 18 học sinh trong lớp đều vượt qua kỳ thi AP.

Jaime và lũ trẻ ôm nhau khóc, bởi 18 học sinh sẽ được nhận vào 10 trường đại học hàng đầu của Mỹ. Nhưng lúc này, Viện Khảo thí Giáo dục Mỹ (ETS) nghi ngờ nhóm học sinh gian lận, hủy kết quả thi. Họ kết luận không thể có một trường học kém chất lượng lại có tới 18 học sinh vượt qua bài kiểm tra AP.

Sau khi biết tin, Jaime kiến nghị để cho học sinh của mình thi lại và nhận được sự đồng ý của ETS. Một lần nữa, cả 18 em đều vượt qua bài kiểm tra và tự tin bước vào những trường đại học tốt nhất của Mỹ.

Với thành công này, Jaime có có hội được dạy học tại những trường chuyên và nổi tiếng, nhưng ông từ bỏ và vẫn dạy ở ngôi trường cũ. Trong hơn 35 năm dạy tiếp theo, ông tiếp tục đào tạo hơn 400 học sinh ưu tú đậu vào những trường nổi tiếng thế giới trong nhóm Ivy League, MIT và Harvard.

Jaime Escalante đã giành được "Giải thưởng Jefferson", "Giải thưởng tinh thần tự do" và "Giải thưởng giáo dục xuất sắc" do Tổng thống Reagan trao tặng. Giám đốc giáo dục của tờ Washington Post Jay Matthew từng nhận xét, Jaime Escalante là giáo viên thành công nhất nước Mỹ.

Năm 2010 khi Jaime Escalante qua đời, Tổng thống Obama gửi thông điệp chia buồn: "Jaime Escalante đã chứng minh cho mọi người thấy lý lịch của một người không quyết định việc anh ta có thể đi bao xa. Ông chính là nhân tố thúc đẩy niềm đam mê và quyết tâm của học sinh, để họ nhận ra tiềm năng của chính mình".

(Theo journalnegroed.org)

Wednesday, June 30, 2021

Lộ diện bài thi của một trạng nguyên khiến cả thế giới 'thất kinh' vì bút tích như bản in từ sách hiện đại

 

Bài thi được truyền thế của một trang nguyên duy nhất cách đây 400 năm khiến các chuyên gia kinh ngạc: 'Bút tích như một bản in từ sách hiện đại, vượt xa tài năng của các nhà thư pháp hiện hành'.


Chữ Hán được coi là loại chữ tượng hình viết khó nhất thế giới. Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, chữ Hán cũng phát triển từ Hán cổ đến chữ viết phổ thông hiện đại với các nét giản hóa hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, thử hỏi cho tới ngày nay, với sự phát triển của công nghệ và máy móc, liệu còn ai viết hay ghi chép các tài liệu bằng chữ viết tay. Về cơ bản, ngày nay đa số đều sử dụng bàn phím để gõ chữ Hán.

Đó là một bước tiến vượt bậc của công nghệ số. Tuy nhiên, ở vào thời cổ đại, người dân không có lựa chọn nào khác ngoài bút lông và nghiên mực. Thậm chí vào thời đại đó, chữ viết càng đẹp càng được ca ngợi tôn vinh. Vậy thời cổ đại, chữ Hán viết tay như thế nào mới là đẹp?

Cùng nhau "rửa mắt" với những trang bài thi của một vị trạng nguyên thời nhà Minh cách đây hơn 400 năm. Bài viết của ông sau khi xuất hiện đã được cư dân mạng tôn vinh là "hoạt tự ấn loát thể" – chữ viết sinh động đẹp như một bản in, tuyệt đối đạt đến trình độ của một nhà thư pháp.

Lộ diện bài thi của một trạng nguyên khiến cả thế giới thất kinh vì bút tích như bản in từ sách hiện đại - Ảnh 1.

Bài viết này hơn 2000 chữ mà không hề có một nét tẩy xóa hay viết sai chữ , các dòng chữ ngay ngắn thẳng thớm, không khác gì một bản ký tự in. Thậm chí khán giả còn phấn khích cho rằng bài viết này xuất sắc tới mức "biến thái".

Điều đầu tiên đập vào mắt khán giả từ trang thi này là dòng chữ màu đỏ bên trái "Đệ nhất giáp đệ nhất danh" – đây là dòng chữ do hoàng đế Vạn Lịch dùng bút chu sa đề, bên trái dòng chữ này là toàn bộ bút tích của vị trạng nguyên.

Điều đáng kinh ngạc là bài viết này hơn 2000 chữ mà không hề có một nét tẩy xóa hay viết sai chữ, các dòng chữ ngay ngắn thắng thớm, không khác gì một bản ký tự in. Thậm chí khán giả còn phấn khích cho rằng bài viết này xuất sắc tới mức "biến thái".

Có thể mọi người sẽ nói, một bài thi viết mà không mắc lỗi chính tả, cũng không có chỗ sửa sai thì có gì đáng nói? Vậy thì bạn đã coi thường trang giấy này rồi. Trước hết hãy tìm hiểu nội dung của đề thi thời nhà Minh.

Lộ diện bài thi của một trạng nguyên khiến cả thế giới thất kinh vì bút tích như bản in từ sách hiện đại - Ảnh 2.

Việc thi thố khoa cử ở thời cổ đại cũng có hạn chế thời gian, đợi bạn thẩm xong cái đề bài , suy nghĩ xong làm thế nào, thì cũng đã không có thời gian mà viết nháp. Bởi vậy việc xuất hiện lỗi chính tả, tẩy xóa, sửa chữ a trong bài thi là một chuyện rất bình thường.

Nhưng bài thi viết của vị trạng nguyên này lại không mắc lỗi chính tả, cũng không có chỗ sửa sai.

"Bát cổ văn" ra đời vào thời nhà Minh, còn được gọi là "chế nghĩa, chế nghệ, thời văn, bát tỉ văn", "bát" ở đây có nghĩa là bài văn phải có 8 phần, đó là: phá đề, thừa đề, khởi giảng, nhập đề, khởi cổ, trung cổ, hậu cổ, thúc cổ.

Tiêu đề của bát cổ văn đều được chọn lọc từ "Tứ thư và ngũ kinh", hơn nữa bốn phần sau bắt buộc phải có hai vế đối ngẫu, toàn văn phải mô phỏng khẩu khí của Khổng Tử và Mạnh Tử, đồng thời trong bài văn không được xuất hiện những điển cố phong hoa tuyết nguyệt, nếu không đó là báng bổ thánh nhân.

Để đáp ứng được tất cả các yêu cầu trên đã là rất khó, nếu phải dựa trên cơ sở này phát biểu quan điểm cá nhân và lập luận theo chủ đề thì càng khó hơn. Hơn nữa, việc thi thố khoa cử ở thời cổ đại cũng có hạn chế thời gian, đợi bạn thẩm xong cái đề bài , suy nghĩ xong làm thế nào, thì cũng đã không có thời gian mà viết nháp.

Bởi vậy việc xuất hiện lỗi chính tả, tẩy xóa, sửa chữ a trong bài thi là một chuyện rất bình thường.

Lộ diện bài thi của một trạng nguyên khiến cả thế giới thất kinh vì bút tích như bản in từ sách hiện đại - Ảnh 3.

Minh Thần Tông Chu Dực Quân

Vậy mà bài thi này với chính xác là 2460 chữ mà không có một lỗi chính tả hay tẩy xóa, sửa chữ a nào, liệu có thể nói là "đơn giản" không? Bài thi này bao gồm 19 trang giấy gấp, tổng chiều dài 268 cm, rộng là 47,6 cm và chiều rộng mỗi trang gấp 14,1 cm, tổng cộng 2460 chữ . Mỗi nét chữ có kích thước gần 1 cm vuông được viết nắn nót nhỏ gọn.

Toàn văn khởi đầu viết về "Cải thiện sử trị" và "Hưng bang trị quốc", sau đó chuyển dần sang thể hiện chủ trương của bản thân: "Muốn làm tốt thì trước hết bản thân phải học được đạo lý làm người" và "thực chính kế cử", mang ý nghĩa thực thi vô cùng cao.

Thêm vào đó, nét chữ của tác giả quá đẹp, thật khiến người xem cảm thấy vô cùng dễ chịu khi thẩm bài .

Lộ diện bài thi của một trạng nguyên khiến cả thế giới thất kinh vì bút tích như bản in từ sách hiện đại - Ảnh 4.

Vì vậy, ngay khi Minh Thần Tông Chu Dực Quân đọc xong trang giấy thi này, ông đã vui mừng khôn xiết và dùng bút mực đỏ đề 6 chữ "Đệ nhất giáp đệ nhất danh", đồng thời tuyên bố ệ nhất đẳng cấp nhất", đồng thời tuyên bố Triệu Bỉnh Trung là trạng nguyên của khoa thi năm đó.

Điều đáng ngạc nhiên hơn nữa là trạng nguyên Triệu Bỉnh Trung khi đó mới chỉ 25 tuổi, quả thực là một thiên tài!

Chẳng bao lâu, ông trở thành lễ bộ thị lang, rồi sau đó lên Lễ bộ thượng thư (nhất phẩm đại quan). Nhưng đáng tiếc rằng, Triệu Bỉnh Trung vốn là một người ngay thẳng cương trực, làm mất lòng nhiều người có quyền, cuối cùng lại bị cho thoái chức trở về quê.

Hiện tại, bài văn viết của trạng nguyên Triệu Bỉnh Trung được lưu giữ tại Bảo tàng Thanh Châu, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc.